اطلاعات عمومی گیاهان دارویی

سلامتی وسبک زندگی، مقوله اساسی و مهم زندگی بشر، از جمله ایرانیان می باشد. در این میان، نوشیدنی ها به خصوص نوشیدنی های گیاهی، نقش پر رنگی در این راستا دارند. ایران از لحاظ آب و هوا و موقعیت جغرافیایی و زمینه رشد گیاهان دارویی [p1] یکی از بهترین مناطق جهان محسوب می شود. متاسفانه با وجود این گونه منابع، کشور ما به اهمیت این گیاهان واقف نبوده و بسیاری از این مواد اولیه را بلا استفاده گذاشته و یا دور می ریزیم.

گیاهان دارویی

گیاهان دارویی گیاهانی هستند که یک یا برخی از اندام های آن ها حاوی ماده تاثیر گذار است.  این ماده که کمتر از یک درصد از وزن خشک گیاه را تشکیل می دهد، دارای خواص دارویی مفید بر موجودات زنده است.

روش های مصرف گیاهان دارویی

گیاهان دارویی ومعطر عمدتاً به روش های زیر مصرف می شوند:

  1. گیاهان تازه
  2. گیاهان بسته بندی شده یا خشک شده
  3. به صورت فرآوری شده توسط حرارت
  4. استخراج مواد موثر در صنعت

تفاوت بین گیاهان دارویی و داروهای گیاهی

گیاهان دارویی شامل بخش‌هایی از گیاه است که پس از خشکاندن، بدون ایجاد هرگونه تغییری در مغازه‌ها و عطاری‌ها به فروش می‌رسد. گیاهان دارویی مثل زیره، رازیانه، هل یا دارچین گیاهانی هستند که برخی خواص درمانی آن‌ها که عمدتاً بی ضرر یا کم ضرر هستند، به اثبات رسیده‌است اما داروهای گیاهی حاصل تبدیل برخی گیاهان به دارو در کارخانه‌های داروسازی و طی فرایندی خاص و استریل هستند. با این توضیحات و ذکر تفاوت گیاهان دارویی و داروهای گیاهی باید گفت که عطاری‌ها تنها حق فروش گیاهان دارویی را دارند، گیاهانی که تعداد شان مشخص است و طی سالیان دراز فواید و بی عارضه یا کم عارضه بودن شان به اثبات رسیده‌است. مسلم است که مصرف بی‌رویه و بیش از حد نیاز هر نوع خوراکی اعم از گیاهی یا شیمیایی می‌تواند برای بدن ضرر داشته باشد.

خواص گیاهان دارویی معروف

آویشن

آویشن یکی از گیاهان پرخاصیت دارویی است که از زمان های قدیم برای درمان انواع بیماری ها مورد استفاده قرار می گرفت. از این گیاه علفی و معطر که دارای خواص دارویی است در صنایع غذایی، دارویی، بهداشتی و آرایشی استفاده می کنند.

 آویشن برای درمان سردرد، سرماخوردگی، گوش درد، سرخک، سرفه، تقویت اعصاب، درمان افسردگی، خستگی و بی خوابی مفید است و مصرف آن موجب کاهش فشارخون و چربی خون می شود.

گل گاوزبان

گل گاوزبان یکی از معروفترین و پرمصرف ترین گیاهان دارویی است . این گیاه علفی و یک ساله یکی از غنی ترین منابع اسیدهای چرب اصلی بشمار می رود که در اردیبهشت تا شهریور گل می دهد و گلهای آن به رنگ آبی، سفید و بنفش می باشد.

گل گاوزبان و برگ های آن تصفیه کننده خون، آرام کننده اعصاب، ادرار آور ، تقویت کننده کلیه ها، برطرف کننده سرما خوردگی، از بین برنده سرفه، درمان کننده برونشیت، درمان کننده التهاب و ورم کلیه، درمان کننده بیماری سرخک و مخملک است. مصرف دم کرده گل گاوزبان به تنظیم ضربان قلب و درمان افسردگی نیز کمک می کند.

پونه و نعناع

نعناع و پونه از گیاهان دارویی پرطرفدار و مفیدی هستند که بسیار پرخاصیت و درمان کننده بیماری های مختلف می باشند. این ۲ گیاه هر ۲ طبع گرم و خشک دارند. خانم ها از دم کرده این گیاهان استفاده می کنند زیرا این گیاهان دارویی قاعدگی را تنظیم و درد قاعدگی را کاهش می دهند.

برگ نعناع درمان مناسبی برای رفع سردرد، تب، حالت تهوع، اختلالات گوارشی است و تسکین دهنده سیستم گوارشی می باشد و به رفع گاز معده کمک می کند.این گیاه، خاصیت ادرارآور، نشاط آور و ضد انقباض عضلانی و ضدتهوع دارد که  به کاهش وزن نیز کمک می کند.

زنجبیل

زنجبیل یک گیاه دارویی مشهور است که در نقاط مختلف جهان مورد استفاده قرار می گیرد و دارای خاصیت آنتی اکسیدانی، ضد التهابی، ضد ویروسی، ضد قارچی، آنتی بیوتیک، ضد سرطانی، ضد تهوع، ضد اسپاسم، و ضد سرفه می باشد.

زنجبیل سبب تقویت سیستم ایمنی بدن، کاهش رادیکال های آزاد ، بهبود گردش خون در بدن، مقابله با سرماخوردگی، بهبود گوارش، تنظیم سطوح قند خون، مبارزه با تهوع، رفع سوزش سر دل و نفخ می شود و از تجمع سموم در بدن که خطر عفونت های ویروسی، قارچی، و باکتریایی را افزایش می دهند، پیشگیری می کند. شما می توانید برش هایی از زنجبیل تازه را به سالاد اضافه کنید یا چای زنجبیل تهیه و مصرف نمایید.

توصیه های مهم برای مصرف گیاهان دارویی

  • در مصرف گیاهان دارویی زیاده روی نکنید.
  • مصرف گیاهان دارویی باید زیر نظر متخصص طب سنتی باشد.
  • زنان باردار و خانم هایی که در دوران شیردهی قرار دارند نباید خودسرانه گیاهان دارویی مصرف نمایند.

طبقه بندی پنج نوع گیاه بر اساس اثرات

 مواد شیمیایی گیاهی اثر درمانی آن‌ها را بر حسب عملشان، در بدن انسان مشخص می‌کند؛ بنابراین گیاهان دارویی بر حسب شعاع عملشان در گروه‌های معینی طبقه‌بندی می‌شوند.

ضد التهاب

این مواد را برای درمان زخم‌ها و کوفتگی‌ها به کار می‌برند. آن‌ها ورم را کاهش می‌دهند و بازسازی بافت‌های آسیب دیده را (با تأثیر بر غشای مخاطی و سطح گرانولی) تسریع می‌کنند.

بنابراین بابونه واکلیل کوهی جراحت ها را التیام می بخشند، گل نرگس در التیام ضخم ها و رزمارینوس در مصارف خارجی ضد روماتیسم مفید است.

معرق

گیاهانی که عمل تعرق را انجام می دهند عبارتند از:

گل ماهور، آقطی سیاه، بابونه، زیرفون، شاه تره، برگ انگور فرنگی، ریش بز، تره تیزک، ریشه بابا آدم، بید گیاه.

ضد سرفه

این ها در واقع گیاهان خلط آور و آرام کننده سرفه هستند.از میان این گیاهان ساده نیز می توان از ختمی، پنیرک، گیاه پای خر، بارهنگ به دانه و شیرین بیان نام برد.

ضد انگل

گیاهانی که علیه انگل های روده به کار می روند شامل، سرخس نر، غازیاغی، شاه تره می باشند.

ضد تومور

این گیاهان محتوی موادی ضد توموری هستند. گیاهانی نظیر دارواش و خصوصاً نیلوفر آبی.

نتیجه گیری

اگر چه مصرف گیاهان دارویی با توسعه صنایع شیمیایی محدود شده است، اما چشم انداز استفاده از این گیاهان رو به افزایش است. با افزایش سطح آگاهی مردم از خواص گیاهان دارویی، آموزش پزشکان در زمینه گیاهان دارویی ، حمایت های بیمه ای از گیاهان دارویی و در نهایت دسترسی آسان در مقایسه با داروهای شیمیایی باعث افزایش مصرف گیاهان دارویی می شود.